Siliconen vs Plastic: Wat is duurzamer?

Laatst bijgewerkt op 1 februari 2026 door Ecologisch leven

Plastic is overal - in onze oceanen, onze bodem en zelfs in ons bloed. Nu de plasticvervuilingscrisis steeds urgenter wordt, richten consumenten zich op “milieuvriendelijke” alternatieven zoals bamboe, roestvrij staal en siliconen. Maar hier is de miljoen dollar vraag: Is siliconen gewoon een andere vorm van plastic? Of is het echt beter voor de planeet?

Als je ooit een plastic spatel hebt ingeruild voor een gladde siliconen spatel, dan ben je niet de enige - maar je zou wel eens verbaasd kunnen zijn over wat de wetenschap eigenlijk zegt. Laten we het eens op een rijtje zetten.

Wat is plastic (in eenvoudige bewoordingen)?

Plastic is een synthetisch polymeer, wat betekent dat het gemaakt is van lange ketens van zich herhalende moleculen. Deze ketens zijn meestal afgeleid van fossiele brandstoffen zoals aardolie of aardgas.

Gebruikelijke kunststoffen zijn onder andere:

• PET (polyethyleentereftalaat) - waterflessen
• HDPE (polyethyleen met hoge dichtheid) - melkkannen
• PVC (polyvinylchloride) - buizen, sommige soorten speelgoed
• Polypropyleen - voedselcontainers, rietjes

Deze materialen zijn ontworpen voor duurzaamheid, maar dat is precies het probleem: ze gaan niet weg.

In plaats van biologisch af te breken, is plastic breekt af in kleinere fragmenten - microplastics en uiteindelijk nanoplastics. Deze deeltjes zijn nu gevonden in:

• Bodem en oceanen
• Regenval en de lucht die we inademen
• Menselijk bloed, longen, placenta, en zelfs teelballen.

Daarom is plastic zowel een technologisch wonder als een ramp voor het milieu.

Wat is siliconen (en waarom het niet “gewoon een ander plastic” is)?

Veel mensen denken dat siliconen een kunststof zijn. Maar dat klopt niet helemaal.

Silicone is een hybride materiaal - gemaakt van een ruggengraat van siliconen en zuurstofatomen (geen koolstof zoals plastic), gebonden met organische groepen. Technisch gezien is het een siloxaan polymeer, vaak afgeleid van kiezelaarde (zand).

Belangrijkste eigenschappen van siliconen:

• Hittebestendig (tot 300ºC)
• Chemisch stabiel
• Flexibel en duurzaam
• Waterbestendig en niet-reactief

Vanwege deze eigenschappen wordt siliconen veel gebruikt in:

• Babyproducten (flessenspenen, bijtspeeltjes)
• Medische hulpmiddelen (katheters, implantaten)
• Keukengereedschap (bakmatten, spatels)
• Afdichtingen voor de auto-industrie en de industrie.

Dus terwijl siliconen kijkt en voelt als plastic, zijn structuur en gedrag fundamenteel verschillend.

Siliconen vs Plastic: Milieu-impact vergeleken

Laten we appels met appels vergelijken - of spatels met spatels.

Microplastics: Siliconen en plastic

Een van de belangrijkste redenen waarom siliconen vaak worden gepositioneerd als een groener alternatief voor conventionele kunststoffen is de weerstand tegen fragmentatie in de minuscule deeltjes die bekend staan als microplastics. Traditionele kunststoffen - vooral polymeren op basis van aardolie zoals polyethyleen, polypropyleen en polystyreen - worden broos onder UV-licht, hitte, schuren en omgevingsdruk. Na verloop van tijd vallen deze materialen uiteen in microplastics en zelfs nanoplastics.

Silicone, chemisch gezien een siloxaan polymeer met een silicium-zuurstof ruggengraat in plaats van de koolstof-koolstof ruggengraat van de meeste kunststoffen, weerstaat over het algemeen afbraak via dezelfde routes die microplastics produceren Door de elastische, duurzame structuur breekt het minder snel in het soort hardnekkige vaste deeltjes die kenmerkend zijn voor microplastics. een belangrijke reden waarom veel milieuwetenschappers en materiaalonderzoekers siliconen als een relatief stabiel polymeer beschouwen.

Dat gezegd hebbende, Nieuwer onderzoek belicht belangrijke nuances:

• Laboratoriumonderzoek heeft aangetoond dat siliconen afdichtmiddelen en producten die worden blootgesteld aan slijtage, hitte of mechanische spanning kleine deeltjes kunnen afgeven die op micro- of nanoschaal kunnen worden gedetecteerd, hoewel deze deeltjes chemisch verschillen van conventionele plastic microplastics.
• Analytisch werk dat zich richtte op dagelijks gebruikte siliconen en latex artikelen - zoals fopspenen (fopspenen) - toonde aan dat bij mechanische belasting uit siliconen en latex materialen nanodeeltjes kunnen ontstaan.¹ Bovendien resulteerde het koken van de fopspenen voorafgaand aan de mechanische afbraak in een hoger aantal deeltjes dat vrijkwam uit de siliconen fopspeen, maar niet uit de latex fopspeen. Deeltjes uit de latex fopspeen zijn acuut toxisch voor de zoetwater zoöplankter Daphnia magna.
• Het is belangrijk om op te merken dat het vorige onderzoek een dompelmenger op de hoogste stand gebruikte om mechanische spanning te simuleren. Het commentaar van experts suggereert dat normaal huishoudelijk gebruik meestal geen significante deeltjes van microplastic uit siliconen voortbrengt, maar over een lange levensduur of onder extreme mechanische of thermische belasting, kunnen zich minuscule fragmenten vormen.

Cruciaal is dat er nog steeds geen brede consensus in de wetenschappelijke literatuur bevestigen dat siliconen bijdragen aan microplastics met dezelfde omvang, overvloed en persistentie in het milieu als conventionele plastics - maar nieuwe onderzoeken geven aan dat onder specifieke omstandigheden kunnen siliconendeeltjes vrijkomen. Er is meer onderzoek nodig om de omvang en betekenis van dit fenomeen volledig te begrijpen.

Op zijn minst: hoewel de moleculaire structuur van siliconen de kans op klassieke fragmentatie van microplastics verkleint, zijn onderzoekers actief aan het onderzoeken of siliconen microplastics of nanomaterialen deel moeten uitmaken van de bredere discussie over vervuiling door synthetisch plastic.

Welke moeten we kiezen?

Als het op materiaalkeuze aankomt, is het antwoord niet simpelweg “siliconen zijn beter dan plastic” - het ligt genuanceerder.

Sterke punten van silicone

• Verminderd risico op microplastic: Het huidige bewijs suggereert dat siliconen neigt niet om typische petroleum-plastic microplastics te genereren bij routinematig gebruik, en als er deeltjes vrijkomen kunnen ze minder zijn en chemisch verschillend.
• Duurzaamheid: Silicone gaat lang mee en is bestand tegen hoge temperaturen zonder de wijdverspreide fragmentatie die veel kunststoffen kenmerkt.
• Chemische stabiliteit: Siliconen van hoge kwaliteit, geschikt voor levensmiddelen, logen geen BPA of ftalaten uit, zoals bij veel kunststoffen het geval is.

Beperkingen en overwegingen

• Afwerpen van deeltjes onder stress: Sommige onderzoeken - met name onderzoeken waarbij gebruik is gemaakt van mechanische slijtage en hitte - tonen aan dat siliconenmaterialen kan onder bepaalde omstandigheden deeltjes van nanogrootte afgeven. Dit zijn misschien geen “microplastics” in de klassieke zin, maar ze zijn synthetische polymeerfragmenten die verder onderzoek verdienen.
• Chemische problemen: Siliconenproducten kunnen cyclische siloxanen bevatten (bijv. D4, D5), waarvan sommige gereguleerd zijn als zorgwekkende stoffen vanwege persistentie en mogelijke ecologische effecten.
• Niet biologisch afbreekbaar: Net als kunststoffen breken siliconen niet gemakkelijk af en blijven ze op stortplaatsen liggen, tenzij er gespecialiseerde recycling beschikbaar is.

Evenwichtige begeleiding

Silicone kan een milieuvriendelijkere keuze dan veel conventionele kunststoffen - vooral als het in de plaats komt van plastic voor eenmalig gebruik en wordt jarenlang gebruikt. Maar het is geen perfecte oplossing en te veel vertrouwen op siliconen zonder na te denken over de levensduur, het onderhoud en de juiste verwerking aan het einde van de levensduur kan nog steeds bijdragen aan de belasting van het milieu.

Conclusie: Siliconen vs Plastic - een genuanceerde keuze (herzien)

De vergelijking tussen siliconen en plastic is niet zwart-wit - en toenemend wetenschappelijk onderzoek toont aan waarom.

Voordelen van siliconen omvatten een chemische structuur die over het algemeen bestand is tegen het soort fragmentatie dat wijdverspreide microplastics produceert, evenals een hoge warmtetolerantie en relatieve chemische inertheid in veel toepassingen. Hierdoor kan silicone een beter alternatief wegwerpplastic in keukengerei, babyproducten en andere alledaagse voorwerpen, mits verantwoord gebruikt.

Maar daar eindigt het verhaal niet. Laboratoriumonderzoek toont aan dat siliconenmaterialen zeer kleine deeltjes kunnen loslaten onder mechanische of thermische druk. Hoewel dit misschien geen klassieke microplastics zijn, vertegenwoordigen ze wel verlies van synthetisch materiaal. zou biologische of ecologische relevantie hebben. Opkomende zorgen rond siloxanen - waarvan sommige gereguleerd zijn vanwege persistentie en toxiciteit - benadrukken de noodzaak van zorgvuldig onderzoek en slim gebruik.

De echte afleiding? Materiaalkeuze is belangrijk, maar dat geldt ook hoe en hoe lang we gebruiken materialen. Duurzame producten die items voor eenmalig gebruik vervangen, versnippering minimaliseren en jarenlang meegaan, zijn bijna altijd meer verantwoord dan wegwerpalternatieven, ongeacht de specifieke polymeerchemie.

In een toekomst waarin wetenschappelijk inzicht zich blijft ontwikkelen, moet het doel zijn om geïnformeerde keuze, lager algemeen verbruik en steun voor onderzoek naar de milieu- en gezondheidseffecten van alle synthetische materialen - Inclusief siliconen.

Mijn excuses als de conclusie hier niet duidelijk is, maar het onderzoek geeft aan dat de wetenschap nog steeds onbeslist is over siliconen. Met meer onderzoek kunnen we allemaal beter geïnformeerd zijn. Als je dit een goed verhaal vond, laat het me dan weten. Ik zal je op de hoogte houden van het laatste onderzoek naar siliconen, plastic en microplastics zodra er meer bewijsmateriaal naar buiten komt.

Wil je dieper gaan?

Bekijk onze gerelateerde artikelen over:

• Hoe het inslikken van microplastics waterzoogdieren beïnvloedt
• Hoe microplastics hormonen kunnen verstoren
• Wat zijn microplastics? Moet je je zorgen maken?
• Miljoenen microplastics lekken uit babyflesjes

Hoe verminder je het plasticgebruik thuis? Deel je tips hieronder met ons!

1. Nanoplastics die vrijkomen uit dagelijks gebruikte siliconen- en latexproducten bij mechanische afbraak. ︎